Transrektal Ultrasonografi (TRUS) Nedir? Nasıl Yapılır ve Ne Zaman Kullanılır?

Transrektal ultrasonografi, kısaca TRUS, prostat ve prostatın yakınındaki bazı anatomik yapıların ses dalgaları yardımıyla görüntülenmesini sağlayan bir ultrason yöntemidir. İnceleme sırasında ultrason probu rektum içerisine kısa bir mesafe ilerletilir. Prostat rektumun hemen önünde bulunduğu için bu yöntemle bezin yapısı ve boyutları ayrıntılı biçimde görüntülenebilir.
TRUS özellikle prostat hacminin ölçülmesi, iyi huylu prostat büyümesinin değerlendirilmesi ve belirli girişimlerin görüntü eşliğinde gerçekleştirilmesi amacıyla kullanılabilir. Erkek infertilitesinde ise herkese uygulanan bir test değildir; ejakülasyon kanallarında tıkanıklık düşünülen seçilmiş hastalarda yararlı olabilir.
Transrektal ultrasonografi sırasında röntgen ışını kullanılmaz. Görüntü, ultrason probunun gönderdiği yüksek frekanslı ses dalgalarının dokulardan geri dönmesiyle oluşturulur.

Transrektal Ultrasonografi (TRUS) Nedir?

TRUS, prostat bezinin rektum yoluyla gerçekleştirilen ultrasonografik incelemesidir.
Karın üzerinden yapılan ultrasonda ses dalgalarının prostata ulaşabilmesi için mesane, karın duvarı ve farklı dokulardan geçmesi gerekir. Transrektal ultrasonografide ise prob prostatın hemen arkasındaki rektuma yerleştirildiği için prostata daha yakın bir görüntüleme yapılabilir.
Bu yakınlık özellikle prostatın:

• genişliğinin,
• uzunluğunun,
• ön-arka çapının,
• toplam hacminin,
• iç anatomik yapısının

değerlendirilmesine yardımcı olur.
Prostata ek olarak seminal veziküller ve ejakülasyon kanallarının bazı bölümleri de inceleme alanına girebilir.

TRUS Neden Yapılır?

Transrektal ultrasonografinin kullanım nedeni hastanın hangi sorun nedeniyle değerlendirildiğine göre değişir.
Ürolojide TRUS en sık prostat hacmini ve anatomisini değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.
Örneğin iyi huylu prostat büyümesi bulunan bir erkekte tedavi planlanırken prostatın yaklaşık hacminin bilinmesi önem taşıyabilir. Uygulanabilecek ilaç veya girişimsel tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde prostat büyüklüğü dikkate alınan değişkenlerden biridir.
EAU 2026 erkek alt üriner sistem yakınmaları kılavuzu, prostat büyüklüğünün değerlendirilmesinin özellikle girişimsel tedavi planlanan hastalarda önemli olduğunu belirtmektedir. Transrektal ultrasonun prostat hacmini belirlemede parmakla prostat muayenesinden daha doğru olduğu da bildirilmektedir.

TRUS Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

TRUS tek bir hastalığa özgü bir inceleme değildir.
Farklı klinik durumlarda farklı amaçlarla kullanılabilir.
Başlıca kullanım alanları arasında:

• prostat hacminin ölçülmesi,
• iyi huylu prostat büyümesinin değerlendirilmesi,
• prostat ve seminal veziküllerin anatomisinin incelenmesi,
• prostat biyopsisi gibi bazı işlemlere görüntü kılavuzluğu sağlanması,
• seçilmiş erkek infertilitesi olgularında ejakülasyon kanallarının değerlendirilmesi

bulunur.
Bununla birlikte TRUS sonucunda görülen her değişiklik belirli bir hastalık tanısı anlamına gelmez.
Ultrason bulgularının hastanın şikâyetleri, muayenesi ve diğer tetkikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

TRUS ile Prostat Hacmi Nasıl Ölçülür?

Prostat hacmi, TRUS'un önemli kullanım alanlarından biridir.
İnceleme sırasında prostat farklı düzlemlerde görüntülenerek genişlik, yükseklik ve uzunluk ölçümleri yapılabilir. Ultrason cihazı bu değerlerden yararlanarak prostatın yaklaşık hacmini hesaplar.
Prostat hacminin bilinmesi özellikle iyi huylu prostat büyümesinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
Her büyük prostat aynı derecede idrar şikâyetine yol açmaz. Bazı erkeklerde oldukça büyük bir prostat olmasına rağmen sınırlı yakınma bulunabilirken, daha küçük prostatlarda mesane çıkımının anatomik yapısına bağlı olarak belirgin idrar problemleri yaşanabilir.
Bu nedenle prostat hacmi tek başına tedavi kararı değildir.
Ancak kullanılabilecek ilaçların veya cerrahi yöntemlerin değerlendirilmesinde önemli bilgilerden biri olabilir.
EAU kılavuzunda transrektal ultrasonun prostat hacmini belirlemede karın üzerinden yapılan ultrason ölçümüne göre daha hassas sonuçlar sağlayabildiği belirtilmektedir.
İç bağlantı: İyi Huylu Prostat Büyümesi

TRUS Prostat Kanserini Gösterir mi?

Bu konuda önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Standart transrektal ultrasonografi prostat kanserini güvenilir biçimde teşhis eden bir yöntem değildir.
Prostat kanseri bazı durumlarda ultrason görüntüsünde farklı bir alan şeklinde görülebilir. Ancak iyi huylu değişikliklerle kanser görüntüleri birbirine benzeyebilir ve birçok prostat kanseri standart TRUS ile ayırt edilemeyebilir.
EAU 2026 prostat kanseri kılavuzu standart TRUS'un prostat kanserini saptamadaki güvenilirliğinin yetersiz olduğunu ve yalnızca ultrasonda görülen şüpheli alanlardan ek biyopsi alınmasının tanısal katkısının sınırlı olduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle günümüzde prostat kanseri şüphesinde değerlendirme yalnızca TRUS görüntüsüne dayanmaz.
PSA, parmakla prostat muayenesi, prostat hacmi, PSA yoğunluğu, aile öyküsü ve gerektiğinde multiparametrik prostat MRG birlikte değerlendirilir.

Prostat Kanseri Şüphesinde TRUS mu MRG mi Kullanılır?

İki yöntemin kullanım amacı aynı değildir.
Multiparametrik prostat MRG, prostat kanseri şüphesi bulunan hastalarda klinik olarak anlamlı tümör açısından şüpheli bölgelerin belirlenmesinde standart TRUS'tan daha önemli bir konuma sahiptir.
EAU 2026, organa sınırlı prostat kanserinden şüphe edilen erkeklerde prostat biyopsisinden önce MRG yapılmasını güçlü şekilde önermektedir.
TRUS ise prostatın anatomisinin ve hacminin değerlendirilmesinde veya ultrason eşliğinde gerçekleştirilen bazı işlemlerde kullanılabilir.
Dolayısıyla bu yöntemler birbirinin doğrudan alternatifi değildir.
İç bağlantı: Multiparametrik Prostat MRG

TRUS ile Prostat Biyopsisi Aynı İşlem midir?

Hayır.
Transrektal ultrasonografi bir görüntüleme yöntemidir.
Prostat biyopsisi ise prostat dokusundan iğne ile örnek alınan girişimsel bir işlemdir.
Ultrason görüntüsü biyopsi sırasında prostatın görülmesini ve biyopsi iğnesinin yönlendirilmesini sağlayabilir. Ancak yalnızca TRUS yapılması prostat dokusundan örnek alındığı anlamına gelmez.
Bu ayrım hasta açısından önemlidir.
Sadece prostat ultrasonu yapılacak kişinin hazırlığı, işlem sonrası durumu ve riskleri ile biyopsi uygulanacak kişinin süreci aynı değildir.

Günümüzde Prostat Biyopsisi Transrektal mi Yapılır?

Prostat biyopsisi transrektal veya transperineal yolla gerçekleştirilebilir.
Ancak bu konu son yıllarda değişmiştir.
EAU 2026 kılavuzu, enfeksiyon komplikasyonlarının daha düşük olması ve antibiyotik kullanımının azaltılabilmesi nedeniyle transperineal prostat biyopsisini transrektal biyopsiye tercih etmektedir.
Bu nedenle “TRUS kullanılması” ile “biyopsi iğnesinin rektumdan geçirilmesi” aynı kavram olarak düşünülmemelidir.
Transperineal biyopside de prostat ultrason ile görüntülenebilir; biyopsi iğnesi ise rektum yerine perine bölgesinden prostata ulaştırılır.
İç bağlantı: Prostat Füzyon Biyopsisi
İç bağlantı: TRUS ile Prostat Biyopsisi
Bu ikinci sayfanın da güncel kılavuzlara göre ayrıca revize edilmesi gerekir.

TRUS Erkek İnfertilitesinde Neden Kullanılır?

TRUS her infertil erkeğe uygulanan rutin bir test değildir.
Erkek infertilitesinde bazı semen özellikleri sperm çıkış yollarında tıkanıklık olabileceğini düşündürebilir.
Özellikle:

• semen hacminin düşük olması,
• semenin asidik olması,
• ileri derecede oligospermi,
• azospermi

gibi bulguların belirli kombinasyonlarında ejakülasyon kanallarında tam veya kısmi tıkanıklık araştırılabilir.
EAU erkek infertilitesi kılavuzu, düşük semen hacmi ve asidik pH ile birlikte ciddi oligospermi veya azospermi bulunan ve ejakülatuvar kanal tıkanıklığından şüphe edilen uygun hastalarda TRUS'un kullanılabileceğini belirtmektedir.
AUA/ASRM kılavuzu da TRUS'un erkek infertilitesinin ilk değerlendirmesinde rutin olarak yapılmaması gerektiğini, ejakülatuvar kanal tıkanıklığını düşündüren bulguların bulunduğu seçilmiş hastalarda kullanılabileceğini belirtmektedir.
İç bağlantı: Erkek İnfertilitesi
İç bağlantı: Spermiogram

TRUS ile Ejakülasyon Kanalı Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

TRUS, ejakülasyon kanallarının ve seminal veziküllerin anatomisini değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Ejakülatuvar kanal tıkanıklığında bazı hastalarda:

• seminal veziküllerde genişleme,
• ejakülasyon kanallarında genişleme,
• prostat içerisinde orta hatta yerleşmiş kistik yapılar

görülebilir.
Ancak bu bulguların görülmesi tek başına kesin tıkanıklık tanısı anlamına gelmez.
Semen hacmi, semen pH'sı, sperm sayısı, fizik muayene, hormonal bulgular ve gerektiğinde başka görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirme yapılır.
Pelvik MRG de belirli hastalarda ejakülasyon kanallarının ve çevre anatomik yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir.

TRUS Nasıl Yapılır?

Transrektal ultrasonografi genellikle hasta yan yatarken gerçekleştirilir.
Dizlerin hafifçe karına doğru çekildiği pozisyon prostatın görüntülenmesini kolaylaştırır.
Ultrason probunun üzerine koruyucu bir kılıf yerleştirilir ve kayganlaştırıcı jel uygulanır. Ardından prob rektum içerisine kontrollü biçimde ilerletilir.
Prob prostata çok yakın konumda bulunduğundan ultrason cihazında prostat farklı açılardan görüntülenebilir.
Gerekli ölçümler yapıldıktan sonra prob çıkarılır.
Yalnızca görüntüleme amacıyla yapılan standart TRUS sırasında iğne kullanılmaz ve doku örneği alınmaz.
Prostat biyopsisi planlanmışsa bu ayrı bir girişimdir.

TRUS Ağrılı Bir İşlem midir?

TRUS sırasında probun rektuma yerleştirilmesi nedeniyle basınç veya kısa süreli rahatsızlık hissedilebilir.
Hissedilen rahatsızlığın düzeyi kişiden kişiye değişir.
Sadece ultrason görüntülemesi yapılan TRUS ile prostat biyopsisinin ağrı ve rahatsızlık açısından birbirinden ayrılması gerekir. TRUS görüntülemesinde iğne kullanılmaz.
RadiologyInfo'nun güncel hasta bilgilendirmesinde de standart prostat ultrasonunda rektuma küçük bir ultrason probu yerleştirildiği ve işlemin genellikle kısa süreli rahatsızlık oluşturabileceği belirtilmektedir.

TRUS İçin Anestezi Gerekir mi?

Yalnızca görüntüleme amacıyla yapılan standart TRUS çoğu hastada anestezi gerektirmez.
Probun rahat ilerleyebilmesi için kayganlaştırıcı jel kullanılır.
Prostat biyopsisi veya başka bir girişim yapılacaksa anestezi ve ağrı kontrolü uygulaması farklıdır.
Bu nedenle internette “TRUS öncesi lokal anestezi yapılır” şeklindeki bilgiler genellikle TRUS eşliğinde gerçekleştirilen biyopsi işlemiyle ilgilidir.
Standart prostat ultrasonu ile biyopsi hazırlığının birbirine karıştırılmaması gerekir.

TRUS Öncesi Hazırlık Gerekir mi?

Sadece görüntüleme amacıyla gerçekleştirilen TRUS için çoğu zaman kapsamlı bir hazırlık gerekmez.
İncelemenin yapılacağı sağlık merkezine ve inceleme amacına göre bağırsakların boşaltılmasıyla ilgili farklı öneriler verilebilir.
Kullanılan ilaçların bildirilmesi önemlidir ancak yalnızca ultrason yapılacaksa kan sulandırıcı ilaçların rutin olarak kesilmesi gerekmez.
Bu nokta özellikle önemlidir:
Kan sulandırıcı ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.
Biyopsi yapılacaksa hazırlık tamamen farklı olabilir. Biyopsi öncesinde kanama ve enfeksiyon riski nedeniyle ilaçlar ve diğer hazırlıklar ayrıca değerlendirilir.

TRUS İçin Aç Kalmak Gerekir mi?

Sadece prostatın transrektal ultrasonografisi için genel olarak aç kalmak gerekmez.
Ancak aynı gün başka bir işlem veya anestezi gerektiren bir girişim planlanıyorsa farklı hazırlık kuralları uygulanabilir.
Bu nedenle hastanın kendisine işlem öncesinde verilen talimatları esas alması gerekir.

TRUS'ta Radyasyon Var mıdır?

Hayır.
TRUS görüntülerinin oluşturulmasında iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz.
Bilgisayarlı tomografi veya röntgenden farklı olarak görüntü ultrason dalgalarıyla meydana gelir.
Prob tarafından gönderilen yüksek frekanslı ses dalgaları dokulardan farklı oranlarda geri döner. Ultrason cihazı bu sinyalleri görüntüye dönüştürür.

TRUS'un Riskleri Var mıdır?

Yalnızca görüntüleme amacıyla yapılan standart TRUS'un riski düşüktür.
Probun rektuma yerleştirilmesine bağlı geçici rahatsızlık veya hassasiyet görülebilir.
Ancak TRUS eşliğinde biyopsi yapılması durumunda risk profili değişir. Kanama, enfeksiyon, idrar retansiyonu ve başka biyopsi komplikasyonları görüntüleme işleminden değil, doku örneği alınan girişimden kaynaklanabilir.
Bu nedenle hastaların internette “TRUS riskleri” adı altında karşılaştıkları komplikasyonların standart ultrasona mı yoksa TRUS eşliğinde prostat biyopsisine mi ait olduğunu ayırt etmeleri gerekir.

TRUS ile Karından Yapılan Prostat Ultrasonu Arasındaki Fark Nedir?

Karından yapılan ultrasonografide prostat mesane üzerinden görüntülenir.
Transrektal ultrasonografide ise prob prostata anatomik olarak daha yakın bir konuma yerleştirilir.
Bu nedenle özellikle prostat hacminin ayrıntılı ölçülmesinde TRUS avantaj sağlayabilir.
EAU 2026 erkek alt üriner sistem semptomları kılavuzu, prostat hacmi değerlendirmesinde TRUS'un transabdominal ultrasona göre daha doğru ölçüm sağlayabildiğini bildirmektedir.
Bununla birlikte her hastada mutlaka transrektal ultrason yapılması gerekmez.
Hangi görüntüleme yönteminin yeterli olacağı araştırılan probleme göre belirlenir.

TRUS ile Multiparametrik Prostat MRG Arasındaki Fark Nedir?

TRUS ile multiparametrik MRG farklı teknolojiler kullanır ve farklı klinik sorulara yanıt verir.
TRUS:

• ultrason dalgaları kullanır,
• prostat hacminin ölçülmesine yardımcı olur,
• gerçek zamanlı görüntü verir,
• bazı girişimlerde kılavuz olarak kullanılabilir.

Multiparametrik prostat MRG ise prostat içerisindeki dokuları farklı MRG sekanslarıyla değerlendirir ve özellikle klinik olarak anlamlı prostat kanseri açısından şüpheli odakların belirlenmesinde kullanılır.
Prostat kanseri şüphesinde güncel yaklaşımda MRG'nin rolü standart TRUS'tan daha fazladır.

PSA Yüksekliğinde Herkese TRUS Yapılır mı?

Hayır.
PSA yüksekliği bulunan her erkeğe rutin olarak TRUS yapılması gerekli değildir.
PSA yüksekliğinin değerlendirilmesinde:

• kişinin yaşı,
• önceki PSA sonuçları,
• aile öyküsü,
• prostat muayenesi,
• prostat hacmi,
• PSA yoğunluğu,
• prostat MRG bulguları

gibi veriler önem taşır.
TRUS belirli durumlarda prostat hacminin hesaplanmasına yardımcı olabilir ancak yalnızca TRUS görüntüsüne bakılarak prostat kanseri varlığı veya yokluğu belirlenemez.
İç bağlantı: PSA Nedir? PSA Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

TRUS Sonucunda Prostat Büyük Çıkarsa Ne Anlama Gelir?

Prostat hacminin yüksek olması çoğunlukla iyi huylu prostat büyümesiyle ilişkili olabilir.
Ancak prostatın büyük olması tek başına hastanın tedavi olması gerektiğini göstermez.
Tedavi kararı;

• idrar yakınmaları,
• idrar akım hızı,
• mesanede kalan idrar,
• prostat hacmi,
• komplikasyonların bulunup bulunmaması

gibi birçok değişken değerlendirilerek verilir.
Bazı erkeklerin prostatı büyük olduğu halde yakınmaları hafiftir. Bazı erkeklerde ise daha küçük prostat hacmine rağmen belirgin idrar yapma güçlüğü olabilir.
Bu nedenle ultrason raporundaki prostat hacmi tek başına tedavi planı değildir.

İzmir'de TRUS Hangi Durumlarda Yapılır?

İzmir'de transrektal ultrasonografi için kullanılan tıbbi endikasyonlar diğer merkezlerdeki bilimsel yaklaşımdan farklı değildir.
TRUS;
prostat hacminin daha ayrıntılı ölçülmesi gerektiğinde, belirli prostat hastalıklarının anatomik değerlendirmesinde veya erkek infertilitesinde ejakülasyon kanalı tıkanıklığından şüphe edilen seçilmiş durumlarda kullanılabilir.
Her PSA yüksekliğinde, her prostat yakınmasında veya her infertilite değerlendirmesinde otomatik olarak TRUS yapılması gerekmez.
Hangi tetkikin gerekli olduğu araştırılan probleme göre belirlenmelidir.

İzmir'de Transrektal Ultrasonografi Değerlendirmesi Nasıl Planlanır?

Transrektal ultrasonografinin gerekli olup olmadığı hastanın ürolojik değerlendirmesi sonucunda belirlenir.
Örneğin idrar yapma sorunları nedeniyle değerlendirilen bir erkekte prostat hacminin bilinmesi tedavi planını etkileyebilir.
İnfertilite nedeniyle değerlendirilen başka bir erkekte ise normal semen hacmi ve ejakülasyon kanalında tıkanıklığı düşündüren bir bulgu yoksa TRUS'a ihtiyaç duyulmayabilir.
PSA yüksekliği bulunan bir hastada da güncel prostat kanseri risk değerlendirmesine göre MRG veya başka incelemeler TRUS'tan daha öncelikli olabilir.
Prof. Dr. Emre Tüzel, Üroloji alanında Egepol Hastanesi, Üçyol / İzmir'de hasta kabul etmektedir. Güncel hasta kabul yeri ve çalışma günleri internet sitesinin iletişim bölümünde yer almaktadır.

Transrektal Ultrasonografi Hakkında Sık Sorulan Sorular

TRUS nedir?

TRUS, prostatın ve yakın anatomik yapıların rektum içerisine yerleştirilen ultrason probuyla görüntülenmesidir.

TRUS prostat kanseri tanısı koyar mı?

Hayır. Standart TRUS prostat kanserini güvenilir biçimde teşhis etmek için yeterli değildir. Prostat kanseri şüphesinde PSA, muayene, MRG ve gerekli olduğunda biyopsi gibi yöntemler birlikte kullanılır.

TRUS ile biyopsi aynı şey midir?

Hayır. TRUS görüntüleme yöntemidir. Biyopsi ise prostat dokusundan örnek alınmasıdır. Ultrason biyopsi sırasında görüntü kılavuzu olarak kullanılabilir.

TRUS ağrılı mıdır?

Probun rektuma yerleştirilmesi basınç veya geçici rahatsızlık oluşturabilir. Yalnızca görüntüleme amacıyla yapılan TRUS'ta iğne kullanılmaz.

TRUS için aç kalmak gerekir mi?

Sadece standart transrektal ultrasonografi yapılacaksa genellikle açlık gerekmez. Başka bir girişim planlanmışsa hazırlık değişebilir.

TRUS'ta radyasyon var mı?

Hayır. TRUS ses dalgalarıyla görüntü oluşturur ve iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz.

PSA yüksekliğinde TRUS yapılır mı?

Bazı hastalarda prostat hacminin değerlendirilmesi için kullanılabilir ancak her PSA yüksekliğinde zorunlu değildir. Prostat kanseri risk değerlendirmesinde günümüzde prostat MRG'sinin önemli bir yeri vardır.

TRUS prostat büyüklüğünü gösterir mi?

Evet. Prostat hacmini ölçmek TRUS'un temel kullanım alanlarından biridir.

Erkek kısırlığında TRUS yapılır mı?

Her infertil erkeğe yapılmaz. Düşük semen hacmi, asidik semen ve ciddi sperm bozukluklarıyla birlikte ejakülasyon kanalı tıkanıklığından şüphe edilen seçilmiş hastalarda kullanılabilir.

TRUS sonrası günlük hayata dönülebilir mi?

Sadece görüntüleme amacıyla TRUS yapılmışsa çoğu kişi işlem sonrasında günlük yaşamına devam edebilir. Biyopsi veya başka bir girişim uygulanmışsa işlem sonrası öneriler farklıdır.

Bilimsel Kaynaklar

European Association of Urology (EAU). Prostate Cancer Guidelines – Diagnostic Evaluation, 2026.
European Association of Urology (EAU). Guidelines on the Management of Non-neurogenic Male Lower Urinary Tract Symptoms, 2026.
European Association of Urology (EAU). Sexual and Reproductive Health Guidelines – Male Infertility, 2026.
American Urological Association / American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men Guideline, amended 2024.
Radiological Society of North America / American College of Radiology. RadiologyInfo – Prostate Ultrasound.
Son tıbbi içerik güncellemesi: Eylül 2026
Tıbbi içerik: Prof. Dr. Emre Tüzel – Üroloji
Bilgilendirme notu: Bu sayfa transrektal ultrasonografi hakkında genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Hangi görüntüleme yönteminin gerekli olduğu kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve diğer tetkikleriyle birlikte değerlendirilir.